Zijn de Noorse broeders een sekte?

Even googelen en je weet het. Klop in: Sekte+Noorse+broeders… en ja hoor, in 1 oogopslag: dan gaat het over sektehulp, over kindermishandeling, over Noorse broeders die zwijgen, over zelfmoord, over misbruik, groepsdruk en geldklopperij. Het hele plaatje is compleet.

Want bij een sekte gebeuren zulke dingen. Aan de buitenkant lijkt zo’n groep vaak mooi, ze hebben ook wel iets aantrekkelijks, maar als je dan de verhalen hoort van de mensen die in zo’n sekte geweest zijn… Die hebben het over een enorme groepsdruk, en leiders die eigenlijk de macht hebben en aan de touwtjes trekken om hun eigen zakken te vullen. En dat onder religieuze voorwendselen zodat niemand in de groep er iets tegenin durft te brengen.

Waar rook is is vuur

Okay, misschien is het bij de Noorse broeders niet zo erg als sommige media doen vermoeden, en misschien niet zo erg als bij sommige extreme sektes, maar waar rook is, is toch vuur? Dus ook al zou niet alles waar zijn, de Noorse broeders zijn vast geen goeie club. Klaar, als journalist hoef je niet verder na te denken of onderzoek te doen. Je hoeft alleen maar te citeren wat je collega’s al hebben geschreven en je hebt een smeuïg verhaal dat op een regenachtige zaterdag lekker wegleest en waarvoor je als redacteur zelf geen verantwoordelijkheid hoeft te nemen. Als je dan ook nog een ex-lid met een negatieve ervaring vindt, heb je zelfs aan waarheidsvinding gedaan. Als het kan ook nog even een ‘sektedeskundige’ citeren, dat geeft het misschien nog een semiwetenschappelijk tintje. En o ja, misschien toch vlak voordat je artikel verschijnt contact opnemen met de perswoordvoerder van die club, want als ze dan niet op tijd reageren kun je schrijven dat ze zwijgen en dat is natuurlijk bewijs dat ze wat te verbergen hebben – en maakt het extra geloofwaardig dat dit toch wel een schimmige groep is.

Genoeg

Dit is zo ongeveer wat we met een zekere regelmaat meegemaakt hebben de afgelopen 10-20 jaar. De ene absurditeit volgde de andere, lijnrecht tegen ons profiel in en lijnrecht tegen de Bijbelse waarden en normen die wij uitdragen in. Is het bijvoorbeeld niet absurd dat als er bij een gezin dat onze geloofsgemeenschap bezoekt iets strafbaars gebeurt (zonder er iets aan af te doen hoe erg dat is), dit ons als geloofsgemeenschap in zijn geheel wordt aangerekend?

Waarschijnlijk hebben we te gemakkelijk onze schouders hierover opgehaald. Het leek immers wel of het compleet niet over ons ging. Dit staat zo haaks op wat we dagelijks en week in week uit, al jaren en al een paar generaties lang samen meemaken.

Sorry, dit wordt een lang artikel. Pak nog even een kop koffie en lees verder als u geïnteresseerd bent in wat we hierover kwijt willen.

Rapport over sekten in Nederland

rapport sekten noorse broedersOp 9 oktober 2013 heeft de toenmalige minister van veiligheid en justitie Ivo Opstelten een onderzoeksrapport aan de Tweede Kamer aangeboden over misstanden onder sekten in Nederland. Het onderzoek werd gestart nadat in de Tweede Kamer heel terecht vragen zijn gesteld naar aanleiding van verontrustende signalen over een groep onder de naam ‘Miracle of love’.

Het rapport kreeg als titel: Het warme bad en de koude douche. En als ondertitel: Een onderzoek naar misstanden in nieuwe religieuze bewegingen en de toereikendheid van het instrumentarium voor recht en zorg.

De minister wilde met andere woorden weten: hebben we te maken met wantoestanden in verband met sekten in Nederland? Hebben we genoeg mogelijkheden om daartegen op te treden? En hebben we genoeg mogelijkheden om slachtoffers van wantoestanden hulp te bieden? Er wordt door meerdere mensen een jaar lang aan het rapport gewerkt. Bij het aanbieden van het rapport aan de Tweede kamer concludeert de minister niet dat er geen misstanden voorkomen, maar wel dat we in Nederland genoeg wettelijke mogelijkheden en bevoegdheden hebben om tegen misstanden te kunnen optreden en ook dat ons zorgstelsel in voorkomende gevallen afdoende hulp moet kunnen bieden.

Voor wie geïnteresseerd is, hierbij de link naar het rapport uit 2013:

http://www.beke.nl/doc/2013/Rapport_Warme_bad_koude_douche_Bekereeks.pdf

Wat is een sekte?

Opvallend detail: het woord sekte komt in de titel van het rapport niet voor. En dat heeft een reden: volgens het rapport bestaat er namelijk geen eenduidige definitie voor het begrip ‘sekte’. In de inleiding wordt dit meteen uitgelegd:

“Met enige regelmaat halen geloofsbewegingen het nieuws. Dat gebeurt op een positieve of neutrale wijze, maar soms ook op een negatieve. In dat laatste geval wordt vaak de term ‘sekte’ gebruikt. In de volksmond zijn sekten vrijwel synoniem met onoorbare toestanden. […] Een wetenschappelijke beschouwing van het fenomeen sekte laat minder eenduidige beschrijvingen toe. Sterker, wat onder een sekte moet worden verstaan, is onderwerp van een decennialang dispuut (Richardson & Introvigne, 2001; Robbins, 2002). In wetenschappelijke publicaties wordt ook wel gebruik- gemaakt van de neutralere term ‘nieuwe religieuze bewegingen’ om de negatieve connotatie die aan het begrip sekte kleeft te vermijden (Schnabel, 1982; Witteveen, 1984). In dit onderzoek wordt geen oplossing geboden voor het definitieprobleem van sekten…”

In paragraaf 3.1 van het rapport wordt het begrip verder toegelicht. Hier weer een enkel citaat:

“De oorspronkelijke betekenis van een sekte is een groep mensen die iemand – een leider – is gevolgd. Vrij vertaald, gaat het om een religieuze groep die is afgesplitst van een grotere religie (IACSSO, 2008; Kranenborg, 1982). Het christendom is, zo beschouwd, oorspronkelijk ook een sekte. Er is veel geschreven over sekten, zowel op wetenschappelijke als populaire fora. Naast het feit dat in veel publicaties geen definitie of omschrijving van sekten wordt gegeven, biedt de stand van zaken in de wetenschappelijke literatuur geen eenduidig antwoord op de vraag wat een sekte is.”

Het rapport beschrijft verder diverse lijstjes met kenmerken die vaak in verband worden gebracht met sekten. Zoals uit het voorgaande citaat blijkt maken de opstellers een onderscheid tussen het woord sekte en wat zij noemen “de neutralere term nieuwe religieuze bewegingen”. Daarom kiest men bijvoorbeeld in de titel van het rapport ook voor de neutralere term ‘nieuwe religieuze bewegingen’. Dit vanwege de vaak negatieve associaties bij het woord ‘sekte’. In de volksmond is dat dan synoniem met “onoorbare toestanden”. Vaak wordt een nieuwe geloofsrichting ook als sekte aangeduid in de eerste jaren of tijdens de eerste generatie van het bestaan. “Het christendom is, zo beschouwd, oorspronkelijk ook een sekte” aldus de opstellers van het rapport.

Door die bril maar even terug in de tijd.

De eerste groep christenen was een vervelend probleem in Israël. De staatsgodsdienst was het Jodendom. En dan is daar opeens een groepje mensen dat achter een zekere Jezus aan gaat. Die Jezus wordt vervolgens met hulp van de gevestigde godsdienstige orde om het leven gebracht. Men zal gedacht hebben: leider weg, sekte weg. Maar dan komen er opeens nieuwe leiders: Petrus, Paulus…

Toen de gevestigde religieuze leiders in de tijd van Paulus hem een ‘pest voor het volk’ noemden en hem voor de rechterlijke macht sleepten, liet Paulus dat niet maar allemaal gelaten over zich heen gaan. Tussen 2 haakjes: sommigen denken ook nu nog dat maar van alles over je heen laten gaan en dan wat stil in een hoekje zitten bij een “christen” zou horen. Een goede advocaat had het nauwelijks kunnen verbeteren hoe Paulus voor zijn eigen eerlijke zaak opkwam en tegen die verhalen die over die eerste christenen werden verteld inging tegenover de Romeinse stadhouder Felix:

“Mijn aanklagers beschikken over geen enkel bewijs voor hun beschuldigingen. Maar wel wil ik hier verklaren dat ik overeenkomstig de Weg, die zij een sekte noemen, de God van onze voorouders dien en dat ik geloof in alles wat in de Wet en de Profeten geschreven staat; en evenals mijn aanklagers hoop en verwacht ik dat God zowel de rechtvaardigen als de onrechtvaardigen uit de dood zal doen opstaan. Daarom tracht ook ik steeds mijn geweten zuiver te houden tegenover God en de mensen.”

Blijkbaar was er toen ook al niet echt een definitie voor het woord sekte. Het woord wordt hier in elk geval ook al gebruikt voor die eerste christenen. En het was ook toen blijkbaar al een gemakkelijke manier om iemand op basis van geruchten en zonder bewijs van de beschuldigingen in de verdachtenbank te zetten.

Misstanden

We gaan toch nog even terug naar het rapport. Het is immers best nuttig dat er nog niet zo lang geleden zo’n onderzoek is gedaan. De minister drukt zich bij de aanbieding van het rapport in zijn aanbiedingsbrief aan de Tweede Kamer genuanceerd uit: “Het onderzoek schetst niet een representatief beeld van deze bewegingen in Nederland en van de omvang van de misstanden en is exploratief van aard.”

De minister noemt het onderzoek exploratief, dus verkennend van aard. Maar wat ons betreft had het onderzoek naar misstanden in sekten wel een heel grondig feitenonderzoek mogen zijn, zodat als ergens misstanden waren vastgesteld, die ook aangepakt konden worden. Maar wie weet gebeurt dat nog eens. Wij zijn in elk geval blij dat de opstellers van dit rapport concluderen dat we in Nederland bij misstanden en strafbare zaken genoeg wettelijke mogelijkheden en bevoegdheden hebben op het gebied van recht en zorg.

Komen er misstanden voor binnen CGN?

De minister schrijft in zijn aanbiedingsbrief: “Misstanden komen niet alleen voor binnen (religieuze) bewegingen maar zijn inherent aan plaatsen waar mensen samenleven en samenkomen, in het gezin, op school, op het werk, in verenigingsverband.” Dus ja, helaas ook onder de ca. 2.000 mensen die zich in Nederland tot onze geloofsgemeenschap rekenen. Als geloofsgemeenschap kun je namelijk geen gedrag in het privéleven van individuele geloofsgenoten afdwingen. En dat wil een geloofsgemeenschap ook niet. Wij zijn wat dat betreft dankbaar voor de andere spelers in het maatschappelijke veld die daar waar het nodig is wel wettelijke mogelijkheden, taken en bevoegdheden hebben, zoals politie, justitie, instanties voor professionele hulpverlening. In voorkomende gevallen werken wij graag met deze instanties samen om misstanden terug te dringen en om de weg te wijzen naar hulp waar deze nodig is.

Lees in dit verband bijvoorbeeld korte samenvattingen van onze visie in dit kader:

Lees ook als een voorbeeld van onze visie ten opzichte van respect voor de vrije keuze en de vrije wil van ieder mens een artikel van Jan-Hein Staal die momenteel in Nederland hoofdverantwoordelijkheid draagt voor CGN:

Op de inhoud van zo’n artikel mag iedereen ons aanspreken.

Nog even terug naar de vraag aan het begin van het artikel: zijn de Noorse broeders een sekte? Het antwoord daarop laten we maar aan de lezer zelf over. Voorlopig zult u bij googelen op sekte+noorse+broeders nog wel wat uiteenlopende zaken tegenkomen. Bijkomstigheid van Google is immers ook dat het niet allemaal chronologisch is wat je vindt. Schreeuwerige koppen uit krantenartikelen van bijvoorbeeld 5, 10 jaar geleden zult u dus nog wel blijven tegenkomen. Maar gaandeweg vast ook wel andere geluiden.  Zoals het artikel dat u nu gelezen hebt.

Bewaren